W sprawie obywatelskiego projektu ustawy „kompetencyjnej”

niedziela, 27 grudnia 2009 22:23

Obywatelski Komitet Inicjatywy Ustawodawczej „Europapatriarum” zapowiedział zgłoszenie projektu ustawy zbliżonej do rozwiązań niemieckich, a więc wprowadzających „zasady odpowiedzialnej integracji” Projekt ustawy, autorstwa dr. Pawła Bały, jest z swej natury niejako precedensowy, mianowicie stanowi recepcję regulacji prawnych przyjętych przez Republikę Federalną Niemiec w wyniku wykonania wyroku Niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 30 czerwca 2009 r. Wykonanie wyroku sądu konstytucyjnego państwa trzeciego przez polską legislatywę będzie więc samo w sobie czymś niecodziennym, ale nie istnieją formalne przeciwwskazania dla takiego zabiegu, szczególnie że wyrok Federalnego Trybunału Konstytucyjnego odnosił się do umowy międzynarodowej i jej prawidłowej implementacji na grunt prawa krajowego, którego i stroną na równych prawach jest Rzeczpospolita Polska.
Rozwiązania niemieckie były w tej materii niejako „dogmatyczne”, gdyż uzyskały akceptację w Niemczech, przyjęto je do wiadomości w stolicach innych państw europejskich, a więc politycznie istnieje wola ich „dopuszczenia” czy „tolerowania”.
Republika Federalna Niemiec orzeczeniem Federalnego Trybunału Konstytucyjnego i ustawą wykonującą wyrok dokonała pewnego rodzaju „reinterpretacji” postanowień Traktatu Reformującego z Lizbony. Orzeczeniem podjęto kwestię proporcji między zakresem kompetencji przekazywanych przez Państwo Niemieckie Unii Europejskiej a zakresem suwerenności państw i zwierzchniej roli parlamentów nad władzą wykonawczą działającą w stosunkach z UE. Wynikiem rozstrzygnięcia Trybunału stała się uchwalona ustawa rozszerzająca i wzmacniająca uprawnienia Bundestagu i Bundesratu w sprawach Unii Europejskiej. Obywatelski projekt ustawy stanowi recepcję per analogiam rozwiązań zaproponowanych przez prawodawcę niemieckiego.
Projekt wprowadza regulacje, które wynikają z przeświadczenia, iż postanowienia Traktatu z Lizbony zmieniającego Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiającego Wspólnotę Europejską muszą być rozwinięte na gruncie prawodawstwa krajowego w sposób zapewniający udział polskiej legislatywie w wskazanych zakresach działań. Postanowienia Traktatu, przyjętego przez Rzeczpospolitą Polską na mocy ustawy o ratyfikacji Traktatu z Lizbony, mogą być interpretowane w taki sposób, iż konstytucyjna i polityczna tożsamość Państw Członkowskich zostanie zabezpieczona, tak jak ich odpowiedzialność za fundamentalny kierunek rozwoju polityki unijnej. Projekt ma za zadanie odzwierciedlać i konkretyzować w prawie narodowym za pomocą zwykłej ustawy nakazane konstytucyjnie prawa współudziału ciał prawodawczych w procesie przekazanie kompetencji organów państwowych w niektórych sprawach (w domniemaniu: europejskim procesie integracyjnym).
Traktat dopuszcza możliwości zmiany prawa traktatowego bez konieczności wdrożenia procedury ratyfikacyjnej, wyłącznie lub w decydującej części przez organy unijne, choćby i zgodnie z wymogiem jednomyślności, i wobec tego należy zabezpieczyć prawa Sejmu i Senatu, które jako jedyne są władne zarówno wykonać dyspozycję art. 90 ust. 1 Konstytucji (przekazanie kompetencji organów państwowych w niektórych sprawach) i art. 253 (zmiana Konstytucji RP).
Trudnością jaka stanęła przed prawidłową recepcją ustawowych rozwiązań przyjętych w Republice Federalnej Niemiec na grunt polski był brak pewnego rodzaju harmonizacji pomiędzy konstytucyjnymi regulacjami dotyczącymi przekazania „praw suwerennych” – art. 23 ust. 1 Ustawy zasadniczej RFN, a przekazania „kompetencji organów władzy państwowej w niektórych sprawach” - art. 90 ust. 1 Konstytucji RP. Uznać należy jednak, że są to instytucje prawne zbliżone do siebie, choć polska Konstytucja RP w tym zakresie jest uboższa w regulacje dotyczące stosunków na linii państwo – Unia Europejska, wręcz jest ich pozbawiona, co utrudnia należyte określenie pozycji Sejmu i Senatu w procesie integracji. Ustrojodawca niemiecki przyjął mechanizm ochrony praw suwerennych poprzez zgodę wyrażoną w ustawie, tak jak przy zmianie Ustawy zasadniczej (art. 79 ust. 2 i 3), natomiast ustawa ratyfikująca umowę międzynarodową o jakiej mowa w art. 90 Konstytucji RP odbywa się w nieco innym trybie, niż zmiana Konstytucji RP (art. 235). Celem uchwalenia ustawy jest jednak kontrolowane i odpowiedzialne przekazanie Unii Europejskiej lub organowi Unii Europejskiej kompetencji organów władzy państwowej i zdaniem projektodawców właściwa jest tutaj procedura opisana w art. 90 Konstytucji RP. Trudność w recepcji sprawiła także nieco inna pozycja ustrojowa Bundesratu porównując do Senatu.
Projekt zawiera również przepisy, o które została wzbogacona Ustawa zasadnicza RFN ustawą z 24 kwietnia 2008 r. o zmianie Ustawy Zasadniczej (das Gesetz zur Änderung des Grundgesetzes) dotyczące skargi z powodu naruszenia zasady pomocniczości. Zasadniczą zmianą przewidzianą przez normy pierwszej ustawy będzie stworzenie na gruncie Konstytucji RFN procedury występowania przez Bundestag i Bundesrat do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości celem weryfikacji aktu prawnego Unii Europejskiej pod kątem naruszenia reguły subsydiarności. Bundestag będzie zobligowany uczynić to na wniosek ¼ ustawowego składu izby. Sejm i Senat mają prawo do złożenia skargi z powodu naruszenia zasady pomocniczości przez akt prawodawczy Unii Europejskiej przed Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Sejm zobowiązany jest do tego na na wniosek co najmniej ¼ ustawowej liczby posłów, Senat na wniosek co najmniej ¼ ustawowej liczby senatorów. Rolą Rady Ministrów jest niezwłocznie przekazać skargę Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej w imieniu organu, który zadecydował o jej złożeniu. Regulacja ta jest wyrazem ochrony mniejszości właściwej każdej funkcjonującej demokracji.
Ratyfikacja i wejście w życie Traktatu z Lizbony sprawiło, że dotychczasowa ustawa „kompetencyjna” (o zmianie ustawy o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej z 2004 r.), regulująca stosunki pomiędzy organami wspólnotowymi i krajowymi, a także rozstrzygająca jakie organy krajowe są właściwie w działaniach na poziomie europejskim, wymaga nowelizacji. Została uchwalona pod reżimem Traktatu z Nicei, wielokrotnie czyniono zarzut że cechuje ją chaos i nieczytelność, a jej rozwiązania wymagają co najmniej korekty. Stąd też problem uchwalenia nowej ustawy „kompetencyjnej” jest koniecznością.
Model rozwiązań przyjętych w Niemczech jest atrakcyjny z punktu widzenia ochrony prerogatyw państwa i parlamentu krajowego, co samo w sobie stanowi o jej atrakcyjności. Z zasady równości państw w świetle prawa międzynarodowego wynikać powinien fakt, że ochrona pewnych atrybutów suwerenności jaką zaprowadzono w Niemczech, obliguje inne Państwa Członkowskie do zaprowadzenia analogicznych regulacji.
Proponowany projekt ustawy odwraca również zasadę w myśl której, parlament w stosunkach z instytucjami Unii Europejskiej działał w zasadzie za pośrednictwem rządu, i to jedynie doradczo. Zasadę tą mimochodem ustanowiła właśnie obowiazująca ustawa „kompetencyjna”. Parlament, jako wybierany bezpośrednio przez Polaków i najbardziej właściwy dla stanowienia prawa, które ma obowiązywać w naszym kraju, otrzymać powinien na przyszłość prawo i obowiązek bezpośredniej kontroli polskiego rządu na poziomie europejskim.

Więcej...